Ιερός ναός

Η μορφή του ναού του αγίου Λαζάρου είναι το αποτέλεσμα πολλαπλών επισκευών και ανακατασκευών κατά τη διάρκεια των αιώνων. Μαζί με το ναό του αποστόλου Βαρνάβα πλησίον της Σαλαμίνας και το ναό που κτίσθηκε στο διάδρομο, που οδηγεί από τη βασιλική του αγίου Επιφανίου στο βαπτιστήριό της αποτελεί έναν από τους τρεις ναούς που σώζονται στην Κύπρο, οι οποίοι στεγάζονται με τρεις διαδοχικούς τρούλλους (ο ανατολικός τρίτος τρούλλος στον Άγιο Βαρνάβα έχει καταπέσει σήμερα). Οι τρούλλοι του αγίου Λαζάρου είχαν ήδη αποκοπεί το 1727 κατά τη μαρτυρία του Ρώσου περιηγητού Βασίλειου Μπάρσκυ.

  



 
   
   
 

Ο ναός είναι ένα επίμηκες οικοδόμημα διαστάσεων 31,5x14,5μ με τριμερές ιερό και αψίδες εσωτερικά ημικυκλικές και εξωτερικά τρίπλευρες οι πλαϊνές και πεντάπλευρη η κεντρική. Αξιοσημείωτη είναι η εσωτερική διάρθρωση της εκκλησίας, η οποία χωρίζεται σε πλάγια κλίτη με ογκώδεις διπλούς πεσσούς, οι οποίοι διατρυπώνται από τοξωτά ανοίγματα. Οι πεσσοί αυτοί ανέχουν τους τρούλλους διαμορφώνοντας έτσι το κεντρικό κλίτος ενώ τα πλάγια κλίτη στεγάζονται με ημικυλινδρικές καμάρες, τις οποίες διακόπτουν οι σταυρικές κεραίες.
Το βόρειο και νότιο τοίχο του ναού διατρυπούν δύο επάλληλες σειρές παραθύρων με ημικυκλική απόληξη. Τα τρία παράθυρα στην κάθε άνω σειρά είναι πιο ραδινά ενώ τα έξι του κάτω τμήματος είναι πιο τετραγωνισμένα, λόγω μεταγενέστερων επεμβάσεων. Στην αρχική του μορφή ο ναός είχε τρεις εισόδους στη δυτική πλευρά εκ των οποίων η μεν κεντρική μετασκευάσθηκε και διευρύνθηκε, οι δε παράπλευρές της τοιχίσθηκαν, όπως συμπεραίνει κανείς από τα ίχνη στην εσωτερική όψη του τοίχου. Κατά την περίοδο της Φραγκοκρατίας φαίνεται πως διανοίχθηκαν οι πλαϊνές είσοδοι (βόρεια και νότια), όπως αναφέρθηκε και παραπάνω.
Η τοιχοδομία του ναού αποτελείται κατά κανόνα από τετραγωνισμένους πωρόλιθους πάχους περίπου ενός μέτρου. Από το αρχικά μαρμαροθετημένο (υpus sόηtilό) βυζαντινό δάπεδο σώζονται σήμερα σπαράγματα στις διόδους των ανά ζεύγος πεσσών του κυρίως ναού.
Στο εσωτερικό του ναού σώζονταν μέχρι τις αρχές του αιώνα σπαράγματα τοιχογραφιών μολονότι δεν θα μπορούσε κανείς να αποκλείσει και ψηφιδωτό διάκοσμο του μεσοβυζαντινού ναού κατ΄ αναλογίαν με τα αντίστοιχα σπαράγματα στα μετάλλια των τρούλλων του ναού του αποστόλου Βαρνάβα. Αξιοπρόσεκτος είναι και ο σωζόμενος γλυπτός διάκοσμος στον Άγιο Λάζαρο, προερχόμενος από την προγενέστερη βασιλική. Αποτελείται από ενσωματωμένα σήμερα παλαιοχριστιανικά κιονόκρανα στις γωνίες των ογκηρών πεσσών της εκκλησίας. Το γεγονός ότι πρόκειται για κιονόκρανα και όχι επίκρανα, όπως και η σχετικά αμελής αλλά συμμετρική ενσωμάτωσή τους στις γωνίες των πεσσών επιβεβαιώνει το ότι βρίσκονται σε δεύτερη χρήση αντανακλώντας όμως το συρμό της περιόδου, όπως μαρτυρούν και άλλα ανάλογα παραδείγματα (π.χ. ναός αποστόλου Βαρνάβα πλησίον της Σαλαμίνας).

 

 

Εξαιρετικής τέχνης είναι και το ξυλόγλυπτο εικονοστάσιο του ναού (1773-1782), έργο του ξυλογλύπτη Χατζησάββα Ταλιαδώρου, τ- οποίο επιχρυσώθηκε αρχικά μεταξύ 1793-7 και τελευταία μεταξύ 1972-4. Τμήμα του μπροστά από την Πρόθεση μαζί με τις αντίστοιχες εικόνες υπέστη σημαντικές φθορές κατά την πυρκαϊά του 1972. Κάποιες από τις εικόνες του ζωγραφίσθηκαν στα τέλη του 18ου αιώνος από τον Μιχαήλ Προσκυνητή, από τη Μαραθάσα. Το εικονοστάσιο αποτελείται από οκτώ δεσποτικές εικόνες, δίζωνο επιστύλιο με το Δωδεκάορτο και τη Μεγάλη Δέηση και τα Λυπηρά.

Στο κεντρικό Βημόθυρο απεικονίζονται οκτώ ιεράρχες μεταξύ των οποίων ο Άγιος Λάζαρος και στο"μήλο" το ΄Αγιον Μανδήλιον, ενώ στα πλαϊνά βημόθυρα κυρίως τοπικοί ΄Αγιοι της Μεγαλονήσου. Με ιδιαίτερη χάρη είναι σκαλισμένες και οι ταινίες κάτω από τις δεσποτικές εικόνες με παραστάσεις από την Παλαιά (Αδάμ και Εύα, Θυσία του Αβραάμ, Φιλοξενία) και την Καινή Διαθήκη (Γέννησις, Βάπτισις, Μη μου Άπτου, ΄Εγερσις Λαζάρου), όπως και οι απολήξεις κιονίσκων του τέμπλου με ξυλόγλυπτους ιστάμενους αγγέλους. Κατά την ίδια τεχνοτροπία είναι διακοσμημένο και το ξυλόγλυπτο κιβώριο της αγίας Τραπέζης.
Αξιόλογος είναι επίσης και ο άμβωνας της εκκλησίας, τον οποίο διακοσμούν τα σύμβολα των Ευαγγελιστών και ανάγλυφοι άγγελοι. Χρονολογείται το 1734 σύμφωνα με ανάγλυφη επιγραφή σκαλισμένη στο ειλητάριο που κρατεί ο αετός.
Εντυπωσιακά έργα ξυλογλυπτικής αποτελούν ο δεσποτικός θρόνος και η ξυλόγλυπτη λειψανοθήκη, στην οποία φυλάσσονται η κάρα και λείψανα του αγίου Λαζάρου, όπως επίσης και τα δύο προσκυνητάρια. Στο νότιο βρίσκεται εικόνα με το μαρτύριο του αποστόλου Ανδρέου και στο βόρειο, αντίγραφο της ρωσσικής εικόνας του Καζάν, το οποόο καλύπτει σφυρήλατη αργυρή επένδυση.

The web site was developed and designed by www.egroup.com.cy member of the www.cyprusbestcompanies.com